maandag 28 mei 2018

Hoe DSM rendabel bleef door focus op kerntaken

In 1989 werd DSM een beursgenoteerde onderneming en was het dus niet langer een staatsbedrijf. Om het economisch zwaar weer dat daarna volgde door te komen, nam het bedrijf de nodige maatregelen, waaronder het afstoten van niet-kerntaken op het huidige Chemelot Industrial Park.

Swentibold-centrale voor stoom en stroom

Focus en internationalisatie – productie
In het begin van jaren 90 verkeerde DSM in economisch zwaar weer. Gedurende 1991-1995 liep het programma Concern 2000, dat zou leiden tot decentralisatie en het afstoten van niet-kerntaken. Dit resulteerde in een personeelsreductie (voor heel DSM) van 24.800 naar 17.600 medewerkers.
In 1991 droeg DSM de poederverven over aan AKZO, terwijl AKZO een aantal engineering plastics aan DSM overdroeg.

In Geleen werden door DSM slechts op bescheiden schaal nieuwe activiteiten gestart. In 1993 startte DSM een fabriek waar SMA (styreen-maleïnezuuranhydride) werd geproduceerd, maar die in 1997 alweer werd stilgelegd in verband met de geringe schaalgrootte van de activiteit. In 2006 werd de fabriek overgenomen door het pas gestarte bedrijf Polyscope Polymers, waarvoor de schaalgrootte geheel anders lag. SMA wordt onder meer in de automobiel- en papierindustrie afgezet.

Het DSM-terrein in Geleen was een geïntegreerd chemisch complex, wat mogelijkheden bood om de benodigde utilities – stroom, stoom, gassen – gezamenlijk te produceren, terwijl reststromen tussen fabrieken werden uitgewisseld. Dit geldt tot op heden, maar tot 1996 werden de utilities door DSM zelf geproduceerd. In dat jaar werden deze activiteiten, inclusief de Swentibold-centrale, overgedragen van DSM Utilities op EdeA, een dochteronderneming van de regionale elektriciteitsmaatschappij (indertijd PLEM, tegenwoordig Essent). Tegenwoordig is EdeA geïntegreerd in USG, de Utilities Support Group. De Swentibold-centrale, een warmte-krachtcentrale voor de productie van stoom en stroom, wordt tegenwoordig geëxploiteerd door Essent.

Binnen tien jaar werden ook andere diensten door DSM overgedragen. Bijvoorbeeld onderhoud aan Stork en GTI (nu Cofely), het interne spoorwegvervoer aan DB Schenker, het laboratorium Polychemlab (vooral monsteranalyse ten behoeve van kwaliteitscontrole) aan het Britse bedrijf Intertek, de op- en overslag (vooral van meststoffen) in de haven Stein aan Wessem Port Services en de centrale afvalverwerking (CBA) aan Van Gansewinkel (tegenwoordig Renewi).
De bedrijfsbrandweer (opgericht in 1925), de beveiliging, de algemene infrastructuur (wegen, spoorwegen, kolommenbanen, rioleringen) en afvalwaterzuivering werden voortgezet door Sitech Services (sinds 2009).

Plastomeren-fabriek

De Staat verkocht haar laatste DSM-aandelen in 1996. In datzelfde jaar gingen DSM en ExxonMobil onder de naam DEXPlastomers een joint venture aan, waarbij ExxonMobil de technologie leverde en DSM een HDPE-fabriek. Dit bedrijf produceert sinds 1997 LLDPE (lineair lagedichtheidpolyethyleen, oftewel plastomeren), wat het midden houdt tussen polyolefinen (PE/PP) en synthetische rubbers. Deze plastomeren worden onder meer in verpakkingen toegepast.
In 2012 werd de joint venture verkocht aan het Oostenrijkse chemiebedrijf Borealis Plastomers.

Focus en internationalisatie – onderzoek
DSM Research zocht in de jaren 90 steeds vaker samenwerking met universiteiten in binnen- en buitenland. In 1997 werd door de industrie en universiteiten het Dutch Polymer Institute te Eindhoven opgericht voor pre-competitief onderzoek naar polymeren. Hiermee werd het onderzoek door DSM verbreed naar fundamenteel onderzoek, bijvoorbeeld naar een nieuwe generatie katalysatoren voor polyolefinen. Ook ging DSM steeds meer onderzoek verrichten in samenwerking met andere bedrijven – open innovatie.
De basis daarvoor was kennis over katalysetechnologie, procestechnologie en producttechnologie.

In 1998 formuleerde DSM een nieuwe strategie, waarbij de focus kwam te liggen op materials & life science-producten, oftewel een verschuiving richting minder cyclische activiteiten. De (bulk)producten die in Geleen werden geproduceerd werden geclusterd in “Polymers & Industrial Chemicals” en voorzien van het strategische motto ‘actively maintain’ (actief handhaven).
In 2000 lanceerde DSM een nieuwe strategie met grote gevolgen voor het DSM-terrein in Geleen: Vision 2005.

Lees ook “Hoe het onder de grond begon”, “De ontdekking van de Mijngod”, “De eerste transitie: van steenkool naar chemie”, “Toen het donkerder werd dan in een mijnschacht”, “Hoe DSM zich tot chemiebedrijf ontwikkelde”, “Hoe DSM een sprong voorwaarts maakte” en “DSM van bulk naar hogere toegevoegde waarde”.

maandag 7 mei 2018

De macht van de dagelijkse dingen geëtaleerd

Wij worden allen omringd door allerlei voorwerpen, een situatie zo triviaal dat we ons dat amper bewust zijn. De expositie “Object Love” in Museum De Domijnen te Sittard, over onze intieme, emotionele relatie met dingen, drukt ons evenwel met de neus op dit feit. Laten we eens horen wat kunstenaars te hierover te zeggen hebben.


Furniture Bondage (2007)
Melanie Bonajo

Voor de meeste mensen zijn de dagelijkse dingen tot hulp, simpelweg en vanzelfsprekend. De tentoonstelling “Object Love” laat zien dat kunstenaars voor onze relatie met dingen een bijzondere gevoeligheid hebben ontwikkeld. Hierbij komen vier thema’s aan de orde:
  1. Lichamen en dingen
  2. Waarom houden mensen van dingen
  3. De opkomst van de consumptiemaatschappij (de ballast van de dingen)
  4. De technologische revolutie (de dingen worden steeds slimmer).
Luister tijdens het lezen van dit artikel naar “Living In a Material World” van Madonna.

Lichamen en dingen
Over hett thema 'Lichamen en dingen' zegt de Nederlandse kunstenares Yvonne Dröge-Wendel: ”Zonder dingen kunnen we niet overleven, anders waren we nog primaten. We brengen meer tijd door met dingen dan met mensen. We leven ermee en zijn de hele dag met ze in contact. Diep in ons hart houden we van dingen. We hebben meer fysiek contact met onze geliefde dingen dan met onze beste vrienden.
Dat zij in 1992 als blijk van haar liefde voor de dingen met een dressoir van het merk Wendel trouwde, past in haar redenatie, die een verbinding legt met filosofen als Bruno Latour (de Actor-Network Theory) en Peter-Paul Verbeek (de Theory of Technological Mediation).

Een huwelijk tussen een mens en een ding is in mijn ogen bizar, maar er is aanleiding om de positieve en negatieve invloed van dingen en de daarachter liggende technologieën op het menselijk gedrag te overdenken.

Installatie (2015)
Olaf Mooij

De Nederlandse kunstenaar Olaf Mooij zegt: “Als we vroeger een lange autorit hadden gemaakt, klopte mijn vader vriendelijk op de motorkap en zei: goed gedaan, jochie. Zo kwam ik op het idee om auto’s een leven te geven. Mensen hebben een persoonlijke band met auto’s. Een auto is een statussymbool. Als je erin zit, is dat hoe je je aan de anderen presenteert. De auto is je identiteit.

Freudsche Rektifizierung / Freud’s Rectificatie (2004)
Erwin Wurm

De Oostenrijkse kunstenaar Erwin Wurm zegt: “Ik verzamel vuurstenen, de alleroudste werktuigen. Sommige zijn wel een miljoen jaar oud! Prehistorische mensen deden er van alles mee, van huiden bewerken tot kleding fabriceren. Gaandeweg werden de vuurstenen steeds gladder en kregen ze ook een spirituele lading en sociaal prestige. Ons lichamelijke bestaan is slechts één aspect van het menszijn. Je bestaat uit een lichaam maar ook uit al die andere dingen, zoals je huis of je auto. Die zeggen ook iets over jou. Ik ben ook geïnteresseerd in de psychologische kant.

Verzameling porselein
Vika Mitrichenko

Waarom houden mensen van dingen
Haar porseleinen servies had misschien niet zoveel historische of artistieke waarde, maar volgens de Wit-Russische kunstenaar Vika Mitrichenko was het voor zijn grootmoeder een grote schat: “Je kon de kopjes niet alleen gebruiken, ze waren ook de hoeders van haar herinneringen. Als er scherfjes afsprongen probeerde grootmoeder ze weer vast te lijmen. En als er onderdelen ontbraken, verving ze die door andere stukken porselein, gedreven door het onmogelijke verlangen om het verleden terug te halen naar het heden.

Staging Silence (2012)
Hans Op de Beeck
bekijk de animatie

De Belgische kunstenaar Hans Op de Beeck zegt: “Mijn werk is geen aanklacht tegen de technologische maatschappij. Ik ben niet tegen vooruitgang. De condities veranderen, we gaan anders met tijd en ruimte om. Vroeger was het niet beter, alleen anders. ‘Staging Silence’ is een schouwtoneel van het leven in verschillende bedrijven. Daarbij vormen de dingen slechts het decor. Het gaat mij om de stilte. Om een moment van onthechting en het bewustzijn van het leven dat aan je voorbij trekt. Zoals Milan Kundera zegt: we zijn zo licht als een pluimpje. Vanuit een vliegtuig bezien zijn wij zo klein als een mier. We stellen niets voor in het licht van de eeuwigheid. Je moet omgaan met die sterfelijkheid. Dat is de basis van alles.

Furniture Bondage (2007)
Melanie Bonajo

De opkomst van de consumptiemaatschappij
Voor de Nederlandse kunstenares Melanie Bonajo zijn de dingen ballast. Zij zegt: “Als volwassene draait mijn leven om spullen. Ik was altijd bezig mijn spullen van A naar B te verplaatsen en ik kreeg het gevoel dat de dingen mij beheersten in plaats van andersom. Dingen brengen verantwoordelijkheden met zich mee. Hoeveel tijd ben ik wel niet kwijt om de dingen die ik heb te onderhouden? Zo kwam ik op het idee om vrouwen te fotograferen die letterlijk gebukt gaan onder de spullen. Ze stikken bijna in hun bezit.

Self-Portrait as Part of the Porcelain Export History (1999-2001)
Ni Haifeng

De Chinese kunstenaar Ni Haifeng zegt: “In ‘Self-Portrait as Part of the Porcelain Export History’ presenteer ik mijzelf als onderdeel van de productie van die specifieke geschiedenis. Politieke en economische aspecten van export en import drukken hun stempel op het lichaam van een hedendaags individu. Alsof het verleden het heden nog steeds achtervolgt. Het gaat mij erom opnieuw te definiëren wie je bent. In dit werk herschrijf ik de geschiedenis door middel van mijn eigen lichaam, met gebruik van de stereotype beelden over ‘de Chinees’.

Pet’s Marktplaats – Buitengewone collecties (2011)
Pet van de Luijtgaarden

De gemiddelde Europeaan bezit 10.000 voorwerpen. De Nederlandse kunstenaar Pet van de Luijtgaarden laat de impact van onze consumptiemaatschappij zien. Hij koopt verzamelingen op Marktplaats en ordent ze tot megaverzamelingen, waarmee hij hele museumzalen vult: Lego-bouwstenen, speelgoedautootjes, puntenslijpers, aanstekers, knuffels, videobanden, enzovoort, met petjes op de achtergrond.
Hij zegt: “Ik vind het absurd hoeveel spullen we bezitten. We brengen meer tijd door met dingen dan met mensen. Mensen drijven van elkaar af, het is ieder voor zich. We leven in een megaconsumptiemaatschappij, waar het gaat om kopen, kopen en zoveel mogelijk willen hebben, zonder ons af te vragen of we het wel nodig hebben. Laten we daarmee stoppen. Laten we ook eens kijken wat we bezitten en dat mooi uitstallen. We hebben zulke mooie dingen.

Flooded McDonalds (2009)
Superflex
bekijk de animatie

Flooded McDonald's’ is een episch en duister verhaal, met mythologische, apocalyptische en Bijbelse verwijzingen, maar we wilden het zo subtiel mogelijk houden,” verklaart het Deense driemanschap Superflex. “Het is het verhaal van het langzame maar voortschrijdende proces van vernietiging, waarover de media elke dag verslag doen. De film verwijst naar overstromingen zoals de orkaan Katrina in 2005, maar ook naar de bezorgdheid over de gevolgen van de klimaatverandering. Flooded McDonald’s verwijst naar de structuren van het mondiale kapitalisme en massaconsumptie. Wie neemt er persoonlijk verantwoordelijkheid voor de gevolgen van het broeikaseffect?

Geënsceneerde foto uit beeldverhaal 'Harrekrammele' (2014)
Machiel Braaksma

De technologische revolutie: dingen worden steeds slimmer
De Nederlandse kunstenaar Machiel Braaksma zegt: “Mijn atelier is een landschap van dingen. Ik word geïnspireerd door de potentie van de dingen om te transformeren. We denken de dingen te kennen, maar ze sluimeren in onze kastjes, wachtend tot ze tot leven worden gewekt. Net zo goed als ze weer kunnen uiteenvallen, alsof ze er nooit geweest zijn. Het is een soort magie.

Locomotief (2014)
Machiel Braaksma

De expositie “Object Love” is tot en met 2 september 2018 te zien in het Museum De Domijnen voor Hedendaagse Kunst te Sittard, meer informatie: https://www.dedomijnen.nl/tentoonstellingen/expositie/object-love.
Meer informatie over de actor-netwerktheorie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Actor-netwerktheorie
En over de Theory of Technological Mediation (in het Engels): https://ppverbeek.wordpress.com/mediation-theory.