maandag 9 juli 2018

Niet alleen competitief en duurzaam, ook veilig

Bij de groeiambities van het industriecomplex Chemelot horen ambitieuze veiligheidsdoelstellingen. Daarom is volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid een meer strategische aanpak nodig voor de verbetering van de procesveiligheid van de chemische installaties op deze site.


28 December 2016 was voor mij een Kennedy-moment, zo’n gebeurtenis waarbij je je voor altijd herinnert waar je was toen je erover hoorde. Jij weet vast nog waar je was op 9/11, de aanslag op de Twin Towers in New York in 2001. Eind 2016 was dit de brand in de naftakraker 3 op Chemelot: wij maakten toen een wandeling nabij Gronsveld. Een goede vriend had toen als procesoperator dienst en tijdens de jaarwisseling zaten we in spanning over de toestand van de twee zwaargewonden, van wie kort daarna één overleed.

Dit ernstige voorval, tezamen met andere voorvallen in 2015 en 2016, was aanleiding voor de Onderzoeksraad voor Veiligheid om te onderzoeken op welke manier partijen op Chemelot de veiligheid beheersen en welke tekortkomingen en kwetsbaarheden er zijn. Op 21 juni 2018 publiceerde de Onderzoeksraad het rapport “Chemie in samenwerking: Veiligheid op het industriecomplex Chemelot” met belangrijke aanbevelingen.

Ambitieuze veiligheidsdoelstellingen
Volgens de Onderzoeksraad is Chemelot om drie redenen bijzonder:
  1. Chemelot is gesitueerd in een dichtbevolkt gebied
  2. Chemelot beschikt over een overkoepelende omgevingsvergunning voor alle bedrijven op het complex
  3. Op de site ligt de Brightlands-campus voor chemie-gerelateerd onderzoek en onderwijs (2.500 onderzoekers en studenten).
De groeiambities van de partijen op Chemelot maken de beheersing van de procesveiligheid urgenter. Temeer omdat het ontwerp van de chemische fabrieken dateert uit de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw (het thema ageing, veroudering). De Veiligheidsraad verwacht dan ook dat de bedrijven op Chemelot proactief nagaan hoe de procesveiligheid kan worden verbeterd door de installaties aan te passen aan de actuele stand van de techniek.
Dit is een verantwoordelijkheid van de afzonderlijke chemiebedrijven (met name SABIC, Fibrant, OCI Nitrogen, Borealis, ARLANXEO, AnQore, DSM Engineering Plastics, Sitech Services, Vynova, Polyscope, Air Liquide en Sekisui S-Lec *), alsmede Brightlands Chemelot Campus) én een collectieve verantwoordelijkheid. Het is zaak om ambitieuze veiligheidsdoelstellingen te formuleren en deze te integreren in “Visie Chemelot 2025” (lees hierover “Hoe Chemelot meer kansen biedt”). De samenwerkende partijen moeten ook op een onafhankelijke manier scherp worden gehouden bij het realiseren van die veiligheidsdoelstellingen.

Rol van bevoegd gezag
De Provincie Limburg behartigt volgens de Onderzoeksraad drie belangen in relatie tot Chemelot:
  1. Bevoegd gezag, waarmee het publiek belang van de veiligheid op Chemelot wordt behartigd
  2. Publiek aandeelhouder van de Brightlands-campus, in het kader van het economisch beleid
  3. Subsidieverlener, bijvoorbeeld bij projecten gericht op duurzaamheid.
Volgens de Onderzoeksraad kan de Provincie Limburg de veiligheid op Chemelot bevorderen door zelf expliciete veiligheidsambities voor Chemelot vast te stellen. Deze ambities moeten dienen als toetssteen bij de verdere ontwikkeling van Chemelot. Het is zaak dat de provincie samenwerkt met de gemeenten Sittard-Geleen, Stein en Beek, wat moet leiden tot een gezamenlijke visie op de planologische ontwikkeling op en rond Chemelot, waarbij de veiligheid centraal staat.

Afweging van belangen
De Onderzoeksraad vraagt expliciet aandacht voor een goede afweging tussen de belangen van (nieuwe) activiteiten op de site, met name de campus, en de veiligheidsrisico’s voor de mensen die er aanwezig zijn. De raad adviseert om de aanwezigheid van mensen zoveel mogelijk te beperken.

De aanbevelingen voor Chemelot gelden volgens de Onderzoeksraad eveneens voor andere clusters met zware chemische industrie. Ook elders in Nederland moet naast ambities op het gebied van verduurzaming aan veiligheidsambities een prominente plek worden gegeven.
Een laatste aanbeveling heeft dan ook betrekking op vergunningverlening, toezicht en handhaving voor chemieclusters in het algemeen. Er is meer aandacht nodig voor het beheersen van risico’s op domino-effecten tussen bedrijven en voor het beperken van activiteiten die daar niet noodzakelijkerwijs hoeven plaats te vinden. En vanwege het thema ageing is meer aandacht nodig voor de risico’s van verouderde ontwerpen en installaties.

Voor veel Limburgers is 7 november 1975 een Kennedy-moment: toen was op het huidige Chemelot de explosie in de naftakraker 2, waarbij 14 medewerkers verongelukten. Deze ramp heeft ertoe geleid dat de procesveiligheid sterk werd verbeterd. Voortaan werden reactorvaten afgesloten van de open lucht en door middel van stikstof geïnertiseerd, waardoor het risico op een explosie afnam.
Met het rapport van de Onderzoeksraad in handen moeten nu verdere stappen op het gebied van veiligheid gezet worden.

Het rapport “Chemie in samenwerking: Veiligheid op het industriecomplex Chemelot” is online beschikbaar op de website van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Hierin vind je ook de conclusies van de Onderzoeksraad over de ernstige voorvallen in 2016 (lees “Waarom er nu geen maatregelen genomen worden” over de voorvallen in 2015).
*) Een actueel overzicht van zgn. BRZO-locaties in Nederlands is online beschikbaar: www.brzoplus.nl/brzo/bedrijven.