maandag 14 november 2016

5 Beelden op herhaling bij een duivelskunstenaar

In 2016 organiseerde Het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch de expositie “Jheronimus Bosch – Visoenen van een genie”. Ik stond er oog in oog met eeuwenoude kunst: intrigerende schilderijen en tekeningen. Hoe gek moet je zijn om dit te maken? Kijk over mijn schouders mee.

Jheronimus Bosch, De hooiwagen (middenpaneel)

Volgens de befaamde Nederlandse historici Jan en Annie Romein in “Erflaters van onze beschaving” (1938) was Jeroen Bosch, die leefde van ca. 1450 tot 1516, ‘een ziener’. Volgens hen was Bosch een mans-die-zag, iemand die uitmuntte in de kunst van het waarnemen.

Jheronimus Bosch, Tuin der lusten
Middenpaneel: De mensheid voor de zondvloed

Aandachtig kijken
En waar de schilder een ziener is, geldt voor de kijker: aandachtig kijken! Op de meeste werken van Jeroen Bosch zie je telkens weer nieuwe details, zoals op De hooiwagen en de Tuin der lusten, die hierboven zijn weergegeven (te klein om alle details te ontwaren).

Het gaat mij te ver om het werk van Jeroen Bosch te interpreteren, deskundigen hebben daar al de grootste moeite mee. Maar als je goed kijkt, zie je bepaalde thema’s op verschillende werken terugkomen. Meestal gaat het om symbolen voor het kwaad (of zo je wilt: het Kwaad) en bepaalde ondeugden.
Ik toon je de marskramer, het mes, de vis, de uil en de stadsbrand.

1. De marskramer
De marskramer is tweemaal onderwerp van een schilderij.

Jheronimus Bosch, De marskramer (detail)

Jheronimus Bosch, De hooiwagen
Buitenpaneel: De marskramer (detail)

2. Het mes

Jheronimus Bosch, Tuin der lusten
Linkerpaneel: De hel (detail)

Jheronimus Bosch, Het laatste oordeel
Rechterpaneel: De hel (detail)

3. De vis

Jheronimus Bosch, Verzoeking van de heilige Antonius
Linkerpaneel: De heilige Antonius beschuldigd door duivels (detail)

Jheronimus Bosch, Tuin der lusten
Middenpaneel: De mensheid voor de zondvloed (detail)

Jheronimus Bosch, De hooiwagen (middenpaneel, detail)

4. Uil

Jheronimus Bosch, Tuin der lusten
Middenpaneel: De mensheid voor de zondvloed (detail)

Jheronimus Bosch, De marskramer (detail)

Jheronimus Bosch, De hooiwagen (middenpaneel, detail)

Jheronimus Bosch, Het woud heeft oren, het veld heeft ogen (detail)

5. De stadsbrand

Jheronimus Bosch, Verzoeking van de heilige Antonius
Middenpaneel: De heilige Antonius in het nauw (detail)

Jheronimus Bosch, Het laatste oordeel
Rechterpaneel: De hel (detail)

Jheronimus Bosch, De hooiwagen
Rechterpaneel: De hel (detail)

Andere terugkerende thema’s zijn de vos, de haan, het stekelvarken, de wolf, de hond, de ‘langneus’, de ‘kopvoeter’, de executieplaats en de befaamde boommens.

Jheronimus Bosch, Tuin der lusten
Rechterpaneel: De hel (detail)

Over Jeroen Bosch verscheen de roman “De duivelskunstenaar” door Matthias Rozemond (2016). Ik geef gratis een exemplaar weg. Wie heeft belangstelling?
Laat het maar even weten. Wie het eerst komt, het eerst maalt.