maandag 9 mei 2016

6 Erfstukken die terecht een opknapbeurt kregen

Geldt voor gebouwen: hoe ouder, hoe waardevoller? Maar hoe zit het dan met de waarde van architectonisch erfgoed dat nog niet zo oud is? En wat doen we ermee als zulke gebouwen in verval raken?

Seagram Building, New York
Ludwig Mies van der Rohe (1958)

Tot 7 augustus 2016 vind in Schunck Glaspaleis te Heerlen de expositie “Mies & De erfenis van het modernisme” plaats. Ludwig Mies van der Rohe was een architect, die in 1886 in Aken werd geboren en in 1969 in Chicago overleed. Hij is een belangrijke representant van een stroming in de architectuur – en in de cultuur in brede zin – die als ‘modernisme’ wordt aangeduid.

Het modernisme van Mies en zijn geestverwanten komt tot uiting in een strenge stijl met strakke lijnen en een sobere aankleding. Het motto van Mies was “less is more”. Modernistische gebouwen volgens dat motto werden ruwweg tussen 1920 en 1960 gebouwd. De meest opmerkelijke gebouwen uit het modernisme zijn wolkenkrabbers in Amerikaanse steden, waaronder het beroemde Seagram Building in New York van Mies uit 1958.


Schunck Glaspaleis, Frits Peutz (1933)
Exterieur

Schunck Glaspaleis – Interieur

Ook het Glaspaleis, een ontwerp van Frits Peutz uit 1933 met z’n markante paddenstoelvormige kolommen, kan bij het modernisme worden ingedeeld. Dit cultureel centrum was oorspronkelijk een warenhuis. De foto hierboven is van de opening van de Mies-expositie door gouverneur Theo Bovens op 9 april 2016.

You love it or you hate it
Tegenwoordig hebben we een dubbelhartige relatie tot modernistische gebouwen. Wij zijn namelijk niet ‘modern’, maar ‘post-modern’. Architecten (en andere kunstenaars) hebben naast de superstrakke lijn en de Spartaanse aankleding ruimte gemaakt voor bogen, welvingen, allerlei speelsheden en invloeden van alle tijden. Deze eclectische stijl zou voor Mies een gruwel zijn.

Sommigen vinden modernistische gebouwen prachtig en hebben er veel voor over om in een origineel modernistisch huis te wonen. Zij waarderen het karakter van de discipline. Anderen vinden de modernistische stijl te steriel en te kil. Zij wonen liever in een ‘gezellige’ hedendaagse of juist pre-modernistische (klassieke) woning. Zij waarderen het karakter van de hedendaagse speelsheid.

Modernisme in verval
Veel modernistisch gebouwen hebben hun oorspronkelijke functie verloren en raken langzaamaan in verval. De vraag is dan: laten verpieteren, slopen of restaureren? Het antwoord is niet vanzelfsprekend “wij moeten modernistisch erfgoed behouden”. Het is namelijk alsof de maatschappij aan gebouwen meer waarde toekent naarmate ze ouder zijn. En alsof we minder bereid zijn gebouwen te restaureren naarmate ze jonger zijn.
En dan komen de relatief jonge modernistische gebouwen er vaak bekaaid van af.

De expositie over Mies van der Rohe breekt een lans voor het restaureren van het modernistische erfgoed. Het gaat dan heel concreet over zes bouwwerken die door Mies zijn ontworpen en die recent zijn gerestaureerd – die gebouwen wél dus. Deze gebouwen worden in hun context geplaatst en er wordt getoond hoe bij de restauratie het exterieur en het interieur zijn opgeknapt.
Ik stel die zes gebouwen kort aan je voor.

Villa Tugendhat, Brno, Tsjechië (1930)
Exterieur

Villa Tugendhat – Interieur

1. Villa Tugendhat
Het woonhuis te Brno in Tsjechië, dat Mies in 1930 voor Grete en Frits Tugendhat ontwierp, staat op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Het was meteen al voorzien van airconditioning, voor die tijd vrij uitzonderlijk. Tijdens de restauratie werd de verwarmingsinstallatie met het verwarmingssysteem van de gemeente verbonden.

860-880 Lake Shore Drive Apartments, Chicago (1951)
Exterieur

860-880 Lake Shore Drive Apartments
Interieur met uitzicht op Lake Michigan

2. 860-880 Lake Shore Drive Apartments
Deze dubbelflat van 26 verdiepingen voor appartementen in Chicago uit 1951 wordt wereldwijd beschouwd als het prototype van wolkenkrabbers die uit staal en glas zijn opgebouwd. De recente restauratie betrof de gevels, het verlichtingsplan, de deuren, de liften en de lobby’s.

Verseidag, Krefeld (1930)

3. Verseidag
In 1930 ontwierp Mies een kantoor met magazijn voor Verseidag in Krefeld, een bedrijf dat tegenwoordig textiel voor hoogwaardige industriële toepassingen maakt. Het gebouw laat daglicht binnen en laat de medewerkers naar buiten kijken.

S.R. Crown Hall, Chicago (1956)
Exterieur

S.R. Crown Hall – Interieur

4. S.R. Crown Hall
Dit gebouw voor het Illinois Institute of Technology uit 1956 huisvest Mies’ architectuurschool. De S.R. Crown Hall wordt beschouwd als een van Mies’ meesterwerken en als een van de belangrijkste gebouwen van het modernisme. De restauratie had vooral betrekking op achterstallig schilderwerk, waardoor corrosie van de staalconstructie was ontstaan.

Farnsworth House, Plano, Illinois (1951)
Exterieur

Farnsworth House – Interieur

5. Farnsworth House
Dit iconische woonhuis nabij Chicago werd in 1951 opgeleverd voor Edith Farnsworth, een nierspecialist, die hier haar hobby’s wilde beoefenen: viool spelen, poëzie vertalen en van de natuur genieten. De restauratie betrof vooral de stalen en betonnen constructie.

Robert F. Carr Memorial Chapel of St. Savior, Chicago (1952)

6. Robert F. Carr Memorial Chapel of St. Savior
Deze kapel uit 1952 staat op het terrein van het Illinois Institute for Technology in Chicago als een plaats waar studenten, die geïnteresseerd zijn in de toekomst van technologie, een verbinding tussen wetenschap en religie kunnen maken. De restauratie betrof vrijwel alle onderdelen van het bouwwerk.

Het is niet toevallig dat op geen van bovenstaande foto’s mensen staan afgebeeld. Dat past bij de strakke visie van Mies van der Rohe op zijn eigen gebouwen: “less is more”.

Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969)

Meer informatie over de expositie: www.schunck.nl/agenda/ludwig-mies-van-der-rohe
Meer informatie over Ludwig Mies van der Rohe: https://nl.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Mies_van_der_Rohe


P.S.
Denk je nog aan mijn lezersonderzoek? Het kost je hooguit één minuut. Klik om naar de vragenlijst te gaan. Alvast bedankt.