maandag 18 januari 2016

Moet het omdat het kan?

Een mobiele telefonieaanbieder zond onlangs een reclamespotje uit waarin het 4G-netwerk werd aangeprezen met de slagzin “Niet omdat het moet, maar omdat het kan.” Maar moet alles omdat het kan? 


In een groot deel van Nederland verzorgt Enexis te ’s-Hertogenbosch het transport van energie, waarvoor het bedrijf het gas- en elektriciteitsnetwerk beheert en onderhoudt.

De slimme meter 
Enkele jaren geleden begon Enexis de slimme meter bij huishoudens te installeren. Deze meter maakt het mogelijk dat energieproducenten op afstand de meterstanden uitlezen.

De meeste mensen hadden hier geen bezwaar tegen, maar sommigen maakten zich zorgen over hun privacy. Ik herinner me geruststellende berichten in de trant van: “Maakt u zich geen zorgen, wij lezen alleen uit om de jaarlijkse eindafrekening te kunnen opstellen. Als wij meer willen weten, dan vragen we dat eerst.

Maar hier geldt: wat kan worden gemeten, wordt gemeten. Zeker weten!

Energiepanel
Zo ontving ik een tijdje terug een brief van Enexis over een energiepanel, dat is ingesteld om verbruikspatronen vast te stellen. Volgens de brief dragen deelnemers aan dit panel bij aan “scherpe energietarieven voor alle Nederlanders.” Het panel wordt uitgevoerd door het marktonderzoekbureau SAMR, SmartAgent Marktresponse te Leusden en uiteraard is anonimiteit verzekerd.

Ik nam vluchtig kennis van die brief. Het zal ongetwijfeld nuttig zijn om te weten hoeveel stroom wordt verbruikt en met zonnepanelen wordt opgewekt. Begrijpelijk ook dat men daarvoor elk kwartaal de verbruiksgegevens wil weten.

Maar dat had ik niet goed gelezen, want in de brief stond: “En daarom vragen wij uw toestemming om elk kwartier uw meetgegevens op te vragen.

Elke 15 minuten? Ik dacht het niet!

Ter vergelijking
Het is opmerkelijk dat het transportbedrijf (Enexis) het energiepanel promoot en niet een energieproducent als Essent. En dat roept verschillende associaties op:
  • Het bedrijf dat het waterleidingnet beheert (en dus niet de waterleverancier) wil weten hoeveel water per huishouden wordt verbruikt
  • De supermarkt wil weten hoeveel melk en bier er nog in de koelkast staat
  • Het tankstation wil weten hoeveel benzine ik nog in de tank heb.
En ik geloof niet dat ik hiermee mensen op ideeën breng die ze nog niet hadden, want nogmaals: wat kan worden gemeten, wordt gemeten.

Kleinverbruikersdata
Enexis biedt online kleinverbruikersdata aan over de jaren 2009-2014. Je kunt een Excel-bestand downloaden met verbruikscijfers per postcode, van Werkendam tot Stitswerd, meer dan 200.000 regels.

Ik leer daaruit dat in mijn postcode het gemiddelde stroomverbruik in 2014 ruim 3.100 kWh was en het gasverbruik bijna 2.300 kuub. En dat in dat jaar bij 65 procent van de (17) aansluitingen een slimme meter was geïnstalleerd.
En die cijfers dateren nog van voordat ik uitgenodigd werd om mee te doen aan dat energiepanel.

Autonoom systeem
Over techniek heeft de Franse denker Jacques Ellul (1912-1994) zich kritisch uitgelaten en daarbij had hij soms een vooruitziende blik. Hij spreekt over het technisch-economisch systeem, dat volgens hem de ingebakken neiging heeft zichzelf uit te breiden, het is autonoom. Enkele recente voorbeelden van technische toepassingen:
  • Het systeem waarmee immigranten en toeristen aan hun vingerafdrukken herkend worden
  • Het elektronisch patiëntendossier
  • De zelfrijdende auto (Google Self-Driving Car)
  • Andere toepassingen van big data en robotisering (en daarbij zijn we weer terug bij de slimme meter).
In meer of mindere mate geldt: een probleem voor enkelingen wordt aangepakt met een oplossing voor allen. Of: niet omdat het een oplossing is voor een helder probleem, maar gewoon, omdat het kan en we ‘toch iets’ moeten doen.

Het technisch-economisch systeem is volgens Ellul op zoek naar controle en orde. En dat werkt alleen als mensen zich daaraan aanpassen en alles is er dan ook op gericht mensen zo te kneden dat ze zich naar de systemen voegen. Mensen kunnen bijna niet nee zeggen, ze laten zich plooien omdat ze een religieus ontzag hebben voor techniek en vooruitgang.
Een gevaar daarbij is volgens Ellul dat systemen zich kunnen ontwikkelen tot totalitaire (alomtegenwoordige) machten.

Tenslotte…
…ben ik de eerste om te erkennen dat we allemaal dagelijks dankbaar gebruik maken van allerhande technische snufjes. Bijvoorbeeld voor het maken van dit blog, zoals je kunt lezen in “De 9 beginselen van mijn blog” van 30 november 2015.

En wie “Helaas behoort u niet tot de doelgroep” van 26 mei 2014 heeft gelezen, weet dat ik best wil meedoen aan marktonderzoek. Daarom verwijs ik iedereen die wil deelnemen aan het energiepanel naar www.slimmeten.nl.

Meer informatie over Enexis (je vindt hier ook de kleinverbruikersdata): www.enexis.nl.
De informatie over Jacques Ellul komt uit het artikel “Jacques Ellul, de man die (bijna) alles heeft voorzien” door Frank Mulder, Sophie, nr. 3, 2015.
Bekijk ook de commercial van Tele2 uit 2015, omdat het kan: https://youtu.be/GtdukyCsqI4