maandag 18 mei 2015

Muziek die gaat als een trein

Een van de meest in het oog springende voortbrengselen van de industrie zijn ongetwijfeld transportmiddelen. De trein heeft een geschiedenis die verder terugvoert dan de auto, dus geen wonder dat die een plaats in de populaire cultuur heeft verworven.


Hoewel ik vermoed dat de auto in de moderne cultuur een grotere plaats inneemt dan de trein, spreekt ook de trein tot de verbeelding van filmmakers en muzikanten, en dan vooral de stoomversie.


Film
Dé ‘stoomtreinfilm’ – en een van de beste films aller tijden – is “The General” (1929) van Buster Keaton (1895-1966).*

Een meer recente stoomtreinfilm is “Murder on the Orient Express” (1974) naar een boek van Agatha Christie.

Jazz
We komen de trein ook tegen in de jazzmuziek, bijvoorbeeld in twee beroemde big bandnummers. In de film “Sun Valley Serenade” (1941) speelt Glenn Miller and His Orchestra “Chattanooga Choo Choo” van Harry Warren en Mack Gordon. Het nummer begint met de band die klink als een trein die een station uitrijdt, compleet met de trompetten en trombones die een stoomfluit nadoen ("whoo whoo"). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Miller (1904-1944) majoor in het Amerikaanse leger. Met zijn vliegtuig stortte hij neer boven Het Kanaal en zijn lichaam is nooit teruggevonden.

Pardon me, boy, is that the Chattanooga choo choo?
Track 29
Boy, you can gimme a shine

Duke Ellington (1899-1974) heeft “Take the A Train” (1941) van Billy Strayhorn opgenomen en speelde dat nummer in de film “Reveille with Beverly” (1943). De 'A-train' is een metrolijn in New York, die toentertijd liep van Brooklyn, via de wijk Harlem naar het noorden van Manhattan.

You must take the "A" train
To go to Sugar Hill way up in Harlem
If you miss the "A" train
You'll find you missed the quickest way to Harlem

Popmuziek
In 1939 zong Roy Acuff and His Crazy Tennesseans het folknummer “Freight Train Blues”. In 1948 probeerde Acuff (1903-1992) tevergeefs om gouverneur van Tennessee te worden.

I was born in Dixie in a boomer shack
Just a little shanty by the railroad track
Freight train was it taught me how to cry
Hummin' of the driver was my lullaby
I got the freight train blue

Bob Dylan coverde “Freight Train Blues” in 1962 op zijn allereerste LP.

In “Hobo Blues” (1948) zingt John Lee Hooker (1917-2001) hoe hij als vagebond met een vrachttrein op stap gaat.


When I first thought to hobo'in, hobo'in
I took a freight train to be my friend, oh Lord
You know I hobo'd, hobo'd, hobo'd, hobo'd
Hobo'd a long, long way from home, oh Lord

De locomotief was in 1962 inspiratie voor een lied dat tegelijk een dans was: “The Loco-motion” van Little Eva (Eva Boyd, 1943-2003), geschreven door Gerry Goffin en Carole King. In haar grafsteen is een afbeelding van een locomotief gegrafeerd.


Everybody's doin' a brand-new dance, now
(Come on baby, do the Loco-motion)
I know you'll get to like it if you give it a chance now
(Come on baby, do the Loco-motion)

Er is een Amerikaanse rockband die de spoorweg in z’n naam heeft, Grandfunk Railroad, en die in 1974 “The Loco-motion” ook heeft opgenomen. Overigens is het opmerkelijk dat hun grootste hit, “Some Kind of Wonderful”, eveneens door Gerry Goffin en Carole King werd gecomponeerd.

De Doobie Brothers behandelden de trein in “Long Train Running” (1973), dat indertijd in Nederland een top 10-notering haalde.

Down around the corner, half a mile from here
See them long trains run, and you watch them disappear
Without love, where would you be now

Van Gladys Knight & The Pips (‘The Empress of Soul’) is het nummer “Midnight Train To Georgia” (1973).

And I'll be with him
On that midnight train to Georgia
I'd rather live in his world
Than live without him in mine

Albert Hammond denkt dat hij zelf een trein is in het aanstekelijke “I’m A Train” (1974).

Look at me, I'm a train on a track
I'm a train, I'm a train, I'm a chucka train, yeah
Look at me, got a load on my back 
I'm a train, I'm a train, I'm a chucka train, yeah

Van Bob Dylan is “Slow Train”, hier gespeeld met The Greatful Dead (1987). Het is afkomstig van Dylan’s eerste christelijke plaat “Slow Train Coming”(1979), waarop Mark Knopfler (Dire Straits) meespeelt.

Sometimes I feel so low-down and disgusted
Can’t help but wonder what’s happenin’ to my companions
Are they lost or are they found
Have they counted the cost it’ll take to bring down
All their earthly principles they’re gonna have to abandon?
There’s a slow, slow train comin’ up around the bend

Overigens heeft Dylan waarschijnlijk meer op met schepen dan met treinen, zoals in “Bob Dylan’s 115th Dream” (1965) en “Tempest” (2012).

U2 maakte een nummer ter ere van B.B. King (Riley Ben King, 1925-2015) en speelde dat ook samen met hem: “When Love Comes to Town” (1989). Daarin is de trein een mogelijk vervoersmiddel.

 
Love comes to town I'm gonna jump that train
When love comes to town I'm gonna catch that plane
Maybe I was wrong to ever let you down
But I did what I did before love came to town

In 1992 bracht J.J. Cale (1938-2013) het laid-back nummer “Lonesome Train” uit.

Lonesome train, ride all day
Lonesome train, ride all day
Since I lost my woman, I lost my way
Mr Conductor, where is this train bound
Mr Conductor, where is this train bound
Is it headed up, is it headed down
Lucky for me, I'm on the sunny side
Lucky for me, I'm on the sunny side

De titel “Slow Train” komen we in 2011 ook tegen als nummer van Joe Bonamassa.

There's a slow train coming
It's movin' on down the line
Steel wheels on iron rails
Tonight I'm fixin' to die
Woo, I hope you don't mind pretty mama
Woo-hoo, hope you don't mind if I go

En verder is er het nummer “Locomotive Breath” van Jethro Tull uit 1971, waarin we een voortdenderende trein kunnen horen. Voor dit nummer zijn de instrumenten afzonderlijk opgenomen. Zo speelde frontman en zanger Ian Anderson zowel de dwarsfluit, de basdrum, de hi-hat, de akoestische gitaar als enkele stukken elektrische gitaar.

In the shuffling madness
Of the locomotive breath,
Runs the all, time loser,
Headlong to his death.

John Henry
Binnen dit thema is ook nog plaats voor het Amerikaanse volksverhaal over John Henry. Eind negentiende eeuw werkte hij aan de aanleg van spoorlijnen. Hij had tot taak om gaten in de rots te hakken. Daarin werden explosieven tot ontploffing gebracht om een spoortunnel aan te leggen.


Volgens de overlevering werd de vaardigheid van John Henry op de proef gesteld in een wedstrijd met een stoomhamer. John Henry won, maar hij moest die overwinning met zijn leven bekopen, want door de inspanning stierf hij met zijn hamer in de hand.
Dit verhaal vormt de inspiratie voor liederen, verhalen en toneelstukken, zoals “The Ballad of John Henry” (2009) van Joe Bonamassa.

Take this hammer carry it to the Captain, Tell him why I'm gone
Take this hammer carry it to the Captain, Tell him I'm goin' home

Voor wie de stoomtrein echt wil beleven is er de Miljoenenlijn van de Zuid-Limburgse Stoomtram Maatschappij (“Het langste museum van Limburg”), ook leuk voor kinderen: www.zlsm.nl.

Beluister en bekijk de genoemde nummers op de “
Muziek die gaat als een trein” afspeellijst.
Deze blogpost is geschreven naar aanleiding van het concert van Ian Anderson (Jethro Tull) in het Parkstad Limburg Theater te Heerlen, 13 mei 2015, en het overlijden van B.B. King op 89-jarige leeftijd, de dag erna.

*) Waarschuwing: houd er rekening mee dat niet alle YouTube-video's op een mobiel device kunnen worden bekeken - bekijk ze op een computer/laptop.