maandag 19 mei 2014

Oud-Kerensheide opnieuw bezocht

Verscholen tussen het groen, op een afgelegen deel van het Chemelot-terrein, tussen Geleen en Stein stond vroeger een dorp: Oud-Kerensheide. Ik maakte kennis met drie vroegere bewoners.


 
Op 27 mei 2013 heb ik je meegenomen naar Chemelot, naar Oud-Kerensheide. Ik beschreef de ligging, de bewoners, de straten, de huizen – lees het nog maar eens even na.

Ik baseerde deze beschrijving deels op een internet-pagina van François Toussaint. Naar aanleiding daarvan maakte ik kennis met hem en de gebroeders Hans en Guus Knibbeler, die alle drie een deel van hun jeugd in Oud-Kerensheide hebben gewoond.
Ik nam ze mee voor een bezoek aan hun verdwenen dorp, een trip down memory lane. François schreef een verslag van dat bezoek, dat ik hieronder (met permissie) integraal weergeef.

Verslag van François Toussaint aan Oud-Kerensheide:

Kerensheide en de Steenberg
Wellicht wekt de heuvel op het Google Earth-kaartje ten oosten van het knooppunt Kerensheide enige verwondering op. Je denkt al gauw: 'dit is geen Limburgse heuvel, maar eerder een berg in een Chinees landschap'. Hoe dan ook: de 'berg' is artificieel.
Hij vertegenwoordigt de restanten van de deponie (afvalberg van mijnsteen) van de voormalige Staatsmijn Maurits te Geleen (www.demijnen.nl). De berg bevatte uiteindelijk 26.000.000 ton steen, was 110 meter hoog en had een oppervlakte van 84 hectare (bron: Nederlands Mijnmuseum).
Bij de afgraving is die hoogte naar minder van de helft teruggebracht (www.gluckauf.nl).

Vrijdag 21 maart waren wij uitgenodigd om Kerensheide en aansluitend de Steenberg te bezoeken. We werden opgewacht door Klaas Bos, de bezieler van dit blog. Aan 'poort 2' kregen we onze bezoekerspasjes uitgereikt.
Toen begon de reis per auto naar voormalig Kerensheide…
We reden door een abstracte stad van pijpleidingen en chemische installaties. Daar tussendoor: zorgvuldig bijgehouden gazons en ander groen. Echte straten met namen als ZZ met gewone verkeersborden.
Wie hier niet bekend is verdwaalt geheid.

Na enige uitleg werd duidelijk wat een naftakraker is (klik hier voor afbeeldingen). En dat er door die bovengrondse leidingen stoom gaat die door EdeA in enorme hoeveelheden wordt geproduceerd voor productieprocessen, en daarna ook weer wordt afgekoeld in een koeltoren.
Ondertussen probeerde ik me te oriënteren in waar/wat 50 jaar geleden lag in het gebied tussen het Steinerbos en Kerensheide.
Vergeefse moeite.
Aangekomen op 'de Hei' probeerde ik mij wederom te oriënteren.


Ditmaal herkende ik – met enige moeite – het stratenpatroon van de Kerenshei (www.plaatsengids.nl/kerensheide). De Kerensstraat, de Mgr. Seipellaan, de Gravin Odastraat en de Graetheidelaan waren veranderd in een parkachtige omgeving waar hier en daar pijpleidingen en installaties binnendrongen. Aan de hand van het tellen van de bomen probeerde ik mijn ouderlijk huis terug te vinden, woelde er wat in de grond en nam als aandenken een vergeeld plataanblad en een stukje schors mee. Het enige dat nog hetzelfde was als vroeger was de industriële zoem die overal hoorbaar was… (zie de video over Kerensheide nu)
Het was een ongewone ervaring.

Daarna stapten we in de auto richting Steenberg oftewel 'Mauritsdeponie', zoals die officieel heet. We passeerden de vernieuwde Mijnbrug met links en rechts het rangeerterrein. Een rood locomotiefje markeerde de grijze wirwar van sporen en wagons. Met bochten reden we de berg op. Het landschap daalde. Vanaf hier waren de glooiingen van het Maasdal duidelijk te zien. Links lagen Geleen en Lutterade, voor ons: Kerensheide en Beek, omgeven door industrie. Rechts – over het knooppunt Kerensheide – het Steinerbos en Stein met zijn haven. In de verte over Maas en Julianakanaal: het Belgische land, met daarop als donkere molshopen: de steenbergen van de voormalige Belgische mijnindustrie, daar 'terrils' genoemd.

Het geheel werd omlijst door een wilde lucht. Het was die morgen regenachtig geweest. Nu waaide het stevig en brak de zon uitbundig door de woeste wolkenpartijen.
Dichtbij graasden de schapen op het gras.

Hoe komt het dat de ooit zo zwarte 'berg' nu zo groen is?
Nadat het afgraven gestopt was vanwege de aangetroffen vervuiling in de grond is de voormalige deponie bedekt met een laag 'bentoniet'. Dit is een kleisoort die gebruikt wordt vanwege zijn 'zwellend vermogen'. Bij neerslag zorgt die voor een waterdichte afdekking om zo penetratie in het grondwater en daarmee verdere vervuiling tegen te gaan (klik voor meer informatie).


Het was een onvergetelijke dag voor ons, 'Oud-Kerensheidebewoners'.


Klein detail: mijn vader werkte ooit op de portiersloge van de Cokesfabriek Emma en Polychem, voorlopers van DSM (zie de foto hierboven, afkomstig van www.demijnen.nl). In grote boeken [die een heel bureau besloegen] werd bijgehouden wie waar in of uit liep – of reed. Meerdere portiers/administrateurs waren er werkzaam. “Met hoeveel ton, waar vandaan, waar naartoe?” werd er gevraagd, gecontroleerd én genoteerd. In de huidige 'portiersloge' regelden twee mannen bijgestaan door computers de hele boel. Onze 'badges' lagen klaar op naam. We stonden 'in het systeem'.

Tot hier het verslag van François Toussaint.